Carolien van Eykelen, Benjamin Mensinga en Kees de Vette vertelden hoe de Rotterdamse bokashipilot in ongeveer zes jaar onderdeel werd van het reguliere groenbeheer. De kwaliteit van het ingezamelde blad bleek cruciaal, maar de aanpak leverde op verschillende locaties ook minder ongewenste kruidengroei, minder onderhoud en vitalere beplanting op. Daarnaast stelde de gemeente een eigen toetsingskader vast voor bokashi, met voorwaarden voor schoon inzamelen, bewerken, bemonsteren en toepassen.

Drie miljoen kilo blad en planten

In Rotterdam komt jaarlijks ongeveer drie miljoen kilo blad van verharding vrij. Dat blad kan niet blijven liggen en kan ook niet allemaal rechtstreeks in plantvakken worden geveegd. Tegelijkertijd constateerde Openbare Werken dat bomen en planten in de stad als het ware “op dieet staan”, omdat jaarlijks veel organisch materiaal en nutriënten worden afgevoerd.

Vanaf de start werd WUR betrokken om de kwaliteit van het blad te volgen. De belangrijkste praktijkles was dat het ingangsmateriaal zo schoon mogelijk moet zijn. Na verkleinen, aanstampen en fermenteren is vervuiling nauwelijks nog uit de compacte massa te halen. Schoon inzamelen vraagt veel van de reinigingsteams, maar werd door de sprekers als onmisbaar gezien.

De pilot maakte bodemleven tastbaar

“Ik vergelijk bokashi vaak met zuurkool,” zei Carolien. Ze gebruikte het fermenteren van voedsel als ingang om het belang van bodemleven aan collega’s uit te leggen. De pilot maakte circulair werken concreet: blad uit de stad wordt in de stad verwerkt en opnieuw in de stad toegepast.

Dat leidde ook tot andere keuzes bij de aanleg van de buitenruimte. In plaats van een plantvak in de zomer snel met nieuwe beplanting op te leveren, wordt bijvoorbeeld geëxperimenteerd met eerst de bodem verbeteren en bedekken en pas later de definitieve planten aanbrengen.

Meten in plantvakken

De gemeente volgde vergelijkbare plantvakken met en zonder bokashi. Daarbij werd gekeken naar kruidendruk, vocht, temperatuur, plantontwikkeling en uitval. Op sommige plekken werden ook drones en LiDAR ingezet om plantvolume en dichtheid van bovenaf te volgen.  Op verschillende locaties zagen de betrokkenen minder ongewenste kruidengroei, minder schoffelwerk en een vitalere beplanting op de behandelde helft. Op droge en schrale plekken bleef de bodem onder de mulchlaag langer vochtig. In de bodem werden bovendien wormgangen en organisch materiaal op grotere diepte gezien.

De winst zat niet alleen in de beplanting. Langs drukke wegen kan iedere onderhoudsronde tijdelijke verkeersmaatregelen vragen. Voor één traject werd tijdens de sessie een mogelijke besparing van ongeveer 17.000 euro per jaar genoemd wanneer het aantal onderhoudsbeurten sterk kan worden teruggebracht.

Kees liet zien wat hij bij het graven in de proefvakken tegenkwam. Op behandelde plekken zag hij duidelijke wormgangen, waarlangs organisch materiaal dieper de bodem in werd getrokken. Ook voelde de bovenlaag er minder compact aan. In de bovenste tien centimeter mat hij op een specifieke locatie ongeveer 2 tot 3 procent organische stof in de onbehandelde bodem, tegenover meer dan 10 procent na enkele jaren bokashitoepassing. Het ging daarbij om een praktijkwaarneming op één locatie.

Niet overal hetzelfde product

Rotterdam wil niet al het blad tot bokashi verwerken. Een deel blijft liggen, wordt verkleind, gecomposteerd of als bladmulch gebruikt. De sprekers benadrukten dat de situatie bepaalt wat nodig is: soms compost, soms bokashi en soms zo min mogelijk ingrijpen.

In een proeftuin in de Rotterdamse haven wordt verder onderzocht welke aanpak waar het beste past. Daar worden Rotterdamse grond, bokashi, biochar, groenbemesters en verschillende soorten beplanting gecombineerd. Sensoren en een weerstation volgen onder meer de vochthuishouding.

Van proef naar het primaire proces

Sinds maart staat bokashi als maatregel in het nieuwe groenbestek. Aannemers kunnen daardoor op kaarten zien waar het moet worden toegepast en de werkwijze wordt onderdeel van het reguliere proces van Openbare Werken.

Een tweede grote stap was het eigen toetsingskader dat het college vaststelde, tijdens de sessie aangeduid als een ‘zelfbeoordeling’. Daarmee zegt de gemeente niet alleen dat het blad geen afval meer is, maar legt zij zichzelf ook voorwaarden op. Iedere bokashihoop wordt bemonsterd en een partij die niet aan de eisen voldoet, wordt niet gebruikt. De zelfbeoordeling werd gepresenteerd als eigen verantwoordelijkheid, niet als een gemakkelijke uitweg uit regels.